فرابورس چيست ؟
چکيده: همانطور كه ميدانيم، سهام شركتهاي سهاميخاص و عام و شركتهاي تعاوني پس از تاسيس اگر محدوديتي در اساسنامه نداشته باشند، قابل نقل و انتقال است.اما در كشور ما براي نقلوانتقال سهام شركتها و گردش اين سرمايهها در قالب سهام، تنها در يك بازار رسمييعني «بورس اوراق بهادار تهران» صورت ميگيرد. بنابراين
فقط سهام شركتهايي كه در آن عضو هستند (كه به چهارصد شركت هم نميرسد) در آن قابل معامله بوده و حجم وسيعي از اين بازار گردش مناسبي نخواهد داشت.
فرابورس چيست ؟
همانطور كه ميدانيم، سهام شركتهاي سهاميخاص و عام و شركتهاي تعاوني پس از تاسيس اگر محدوديتي در اساسنامه نداشته باشند، قابل نقل و انتقال است.
اما در كشور ما براي نقلوانتقال سهام شركتها و گردش اين سرمايهها در قالب سهام، تنها در يك بازار رسمييعني «بورس اوراق بهادار تهران» صورت ميگيرد. بنابراين فقط سهام شركتهايي كه در آن عضو هستند (كه به چهارصد شركت هم نميرسد) در آن قابل معامله بوده و حجم وسيعي از اين بازار گردش مناسبي نخواهد داشت. البته راه براي ورود سهام ساير شركتها به بازار بورس اوراق بهادار تهران بسته نيست، اما به دليل شرايط خاص و ويژه ورود به بازار بورس اوراق بهادار تهران، همه شركتها توان يا علاقه ورود به اين بازار را ندارند و ورود به آن زمان بر است.
سهامداران بقيه شركتها چه بايد انجام دهند؟
در ساير كشورها و در ابتداي قرن بيستم و همزمان با گسترش و تنوع بنگاههاي اقتصادي، فعاليت بازارهاي خارج از بورس به صورت خودجوش و ابتدايي آغاز شد و به مرور زمان داد وستد اوراق بهادار شركتهايي كه در بورس اوراق بهادار پذيرفته نشده بودند، ساختار نظاممندتري يافته و به سرعت گسترش يافته و با توجه به شرايط حاكم بر كسب و كار و نيازمنديهاي بازار سرمايه، شكل گرفته اند. انعطاف پذيري و شرايط سادهتر ورود و داد و ستد در بازارهاي خارج از بورس موجب گسترش سريع آنها شده است، به گونهاي كه در بسياري موارد حجم داد وستد آنها جالب توجه ميباشد. بازارهايي نظير NASDAQ آمريكا و JASDAQ در ژاپن نمونههايي از بازارهاي خارج از بورس موفق محسوب ميشوند.
اما در ايران نيز پس از مشكلات عديدهاي كه از پذيرهنويسيهاي بزرگ و كوچك (همچون پذيرهنويسي بانكها و شركتهاي سرمايهگذاري جديدالتاسيس طي چند سال اخير) به وجود آمد و در اكثر موارد مشكلاتي چون: سردرگمي سهامداران در وضعيت سهامشان، نقدشوندگي بسيار اندك و گاه غير ممكن، بوروكراسي اداري پيچيده در نقل و انتقال سهام و بالا بودن ميزان ماليات نقل و انتقال به وجود ميآورد، مسوولان امر در راستاي ساماندهي اين حوزه مهم در قانون جديد اوراق بهادار كه در نهايت در سال 1384 به تصويب مجلس شوراي اسلاميرسيد، قوانين لازم را لحاظ كنند.
به هر حال در اجراي ماده 28 اين قانون كه تاسيس بورسها، بازارهاي خارج از بورس و نهادهاي مالي موضوع آن قانون منوط به ثبت نزد سازمان است و فعاليت آنها تحت نظارت سازمان انجام ميشود. و در راستاي توسعه فعاليت بازار سرمايه در تاريخ 22/08/1387 با مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار اولين شركت براي اين منظور به نام شركت فرابورس ايران به ثبت رسيد. طبق مجوز فعاليت اين شركت، شركت فرابورس ايران متولي راه اندازي و اداره بازارهاي خارج از بورس است.
به طور كلي با تاسيس اين بازار جديد و با در نظر گرفتن ورود و خروج آسان سهام شركتها و ساير اوراق بهادار يك بازار رسمي ديگر براي ساير شركتها به وجود آمده است. اكنون تماميشركتهاي سهامي عام به راحتي ميتوانند عضو فرابورس ايران شوند و مزاياي فراواني را براي خود و سهامدارانشان به وجود آورند.
مزاياي بازار فرابورس چيست ؟
بازار فرابورس ايران، بازاري منعطف و در عين حال تحت نظارت دقيق سازمان بورس و اوراق بهادار خواهد بود. حضور در اين بازارها به معناي معرفي و شناخت شركتها در سطح ملي بوده و مزاياي متعددي براي شركت پذيرفته شده و سهامدارانش قابل ترسيم است:
1- تامين مالي آسان و ارزان شركتها در راستاي توسعه فعاليت: كاركرد اصلي بورس و فرابورس تجهيز، جمع آوري و هدايت پس اندازهاي كوچك مردم براي اجراي طرحهاي بزرگ اقتصادي، جهت فراهم آوردن ضريب نقد پذيري بيشتر سرمايه، شفافيت و امكان نظارت بيشتر. فرابورس نيز مانند بورس راهي براي تامين مالي ارزان قيمت شركتها است.
2 - بهره مندي از معافيت مالياتي شركتهاي پذيرفته شده در فرابورس: بر اين اساس شركتهاي پذيرش شده در بازار فرابورس ايران مشمول مزاياي مالياتي قابل توجهي خواهند شد كه مقدار آن بر اساس لايحهاي كه توسط دولت به مجلس شوراي اسلامي ارائه شده تا ميزان 10درصد تخفيف خواهد بود.
3 - كاهش نرخ ماليات نقل و انتقال : مهمترين مزيت فرابورس براي سهامداران شركتهاي سهاميكاهش ماليات نقل وانتقال سهام اين شركتها از 4 درصد ارزش اسميبه نيم درصد ارزش معامله همانند بورس اوراق بهادار تهران است. اين مزيت در حقيقت در معامله يك سهم در نرخ 1000 ريال از 40 ريال براي هر سهم در خارج از بورس به 5 ريال براي هر سهم در بازار فرابورس ايران منجر خواهد شد.
4 - نقل و انتقال سهام به صورت آسان - سريع و كم هزينه: هم اكنون براي نقل و انتقال سهم شركتهاي خارج از بورس فرآيند اداري پيچيدهاي و وقت گيري وجود دارد و از حضور همزمان خريدار و فروشنده و پرداخت ماليات نقلوانتقال و دريافت مفاصا حساب مالياتي براي هر مورد تا امضاي دفاتر سهام شركت و.... با فرآيند پيچيدهاي انجام ميشود، با شروع فعاليت فرابورس چه در رابطه با سهام شركتهاي پذيرفته شده وچه در رابطه با معاملات عمده موردي اين نقل و انتقال با سهولت انجام خواهدگرفت.
5 - شفافيت و اعتبار قيمت سهام بواسطه مبادله در فرابورس: با توجه به نظارت و شفافيت مكانيسم عرضه و تقاضا قيمت سهام شركتها در فرابورس مبين شرايط روشني براي وضعيت مالي شركت است و در همه معاملاتي كه شركت يا سهامداران آن انجام ميدهند ميتواند مبناي عمل قرار گيرد.
6- اطلاع رساني هماهنگ و عادلانه به سرمايهگذاران بالفعل و بالقوه: پس از پذيرش سهام شركتها در فرابورس مكانيسمهاي قانوني و مراجع رسميبراي اعلام اطلاعات شركت وجود خواهد داشت و پس از آن ارائه اطلاعات و شفافيت بيشتر عملكرد مديران خواهد شد.
7 - بهره گيري از امكان وثيقهگذاري سهام در شبكه بانكي و اخذ سادهتر تسهيلات بانكي و اخذ سادهتر تسهيلات: پس از پذيرش سهام شركت در فرابورس با لحاظ اينكه يك مرجع اسميبراي انجام معاملات شركت وجود دارد و در صورت و ثيقه شدن سهام امكان انجام معامله بر روي آن وجود ندارد. با توجه به اينكه هم اكنون بانكها فقط سهام شركتهاي بورسي را به عنوان وثيقه براي ارائه تسهيلات قبول ميكنند با پذيرش سهام شركتها در فرابورس نيز امكان وثيقهگذاري سهام و اخذ تسهيلات بر روي سهام شركت وجود خواهد داشت.
8 - معرفي شركت و محصولات به طيف وسيعي از اقشار جامعه و افزايش اعتبار شركت: با توجه به اينكه فرابورس و بازار سرمايه مخاطبين زيادي دارد، ورود شركت به بازار سرمايه موجب آشنايي طيف وسيعي از مصرفكنندگان و خريداران كالا و خدمات شركت ميشود و مخاطبين شركت را افزايش خواهد داد. همچنين سهامداران شركت خود ميتوانند زمينههاي فعاليتهاي تجاري جديدي را فراروي شركت قرار دهند.
9 - پيشبيني فرآيند ساده خروج از فرابورس: در صورتي كه به هر دليل سهامداران عمده شركتي تصميم بگيرند شركت خود را از فرابورس خارج كنند در دستورالعمل پذيرش ساز و كاري با اين منظور در نظر گرفته شده است كه طي فرآيند مشخصي امكان خروج از فرابورس و حتي تبديل شركت به شركت سهاميخاص با سادگي امكان پذير است.
10- معاملات خاص: در اين بازار تنها نبايد شركتي عضو فرابورس باشد تا سهام آن معامله شود. طبق دستورالعمل پذيرش هر نقل و انتقال سهام در مورد شركتهاي سهاميعام و خاص كه به صورت عمده توسط سهامداران ميتواند به صورت عرضه در بازار سوم صورت گيرد تا از مزاياي شفافيت معامله، كاهش ماليات نقل و انتقال و كاهش بوروكراسي نقل و انتقال بهره مند شوند. بهطور كلي مخاطبان اصلي بازارهاي فرابورس مطابق دستورالعمل پذيرش مصوب 25/01/1388 سازمان محترم بورس اوراق و بهادار ايران به شرح زير است: شركتهاي سهاميعام - شركتهاي سهاميخاص در حال تبديل به سهاميعام - عرضههاي خاص- واحدهاي سرمايهگذاري صندوقهاي سرمايهگذاري- واحدهاي سرمايهگذاري صندوقهاي زمين و ساختمان - عرضه سهام بينام شركتهاي سهاميعام - گواهي سپرده بانكي- اوراق مشاركت- اوراق مشاركت رهني - اوراق مشاركت اجاره- صكوك - حق تقدم شركتهاي سهاميخاص براي تبديل به سهاميعام.در نهايت فرابورس، بازار اوراق بهادار جديدي است كه با هدف پوشش خلاء موجود در بازار سرمايه تشكيل شده و داراي كاركردهاي متعددي است. آمار موجود از شركتهاي سهاميعام و خاص فعال، حكايت از فعاليت هزاران شركت سهاميدر عرصه گوناگون دارد كه از اين تعداد كمتر از 500 شركت در بورس اوراق بهادار پذيرفته شدهاند. همچنين به رغم وجود دهها ابزار مالي تعريف شده در علوم مالي، تعداد بسيار اندكي از اين ابزارهاي مالي در كشور مورد بهره برداري قرار گرفته و در عمل پتانسيل، قابليتها و سودمنديهاي ابزار مشتقه براي صاحبان و استفادهكنندگان از منابع مالي بدون استفاده است. انواع قراردادهاي آتي، اوراق اجاره، اوراق مشاركت رهني، اوراق سفارش ساخت و... نمونههاي شناخته شده ابزارهاي مالي قابل معامله در فرابورس هستند. علاوه بر صاحبان صنايع به عنوان قشر متقاضي منابع مالي، طيف وسيعي از صاحبان پسانداز كه علاقمند به سرمايهگذاري در صنايع متنوع بوده و بهتحليلگري مالي نيز آشنا هستند. به دليل وجود مشكلات متعدد در دسترسي به شركتها يا ابزار مالي مورد نظر، قيمتگذاري و در نهايت مقوله ضريب اندك نقدشوندگي هنگام خروج از سرمايهگذاريهاي ثبت نشده در بازاري همگاني، تمايل چنداني به ورود به اينگونه سرمايهگذاريها ندارند. بنابراين وجود فضايي كارا و منصفانه كه جريان منابع و منافع مالي را بين صاحبان و متقاضيان سرمايه ايجاد كند، ضرورتي انكارناپذير است. از اين منظر بنگاههاي اقتصادي به عنوان متقاضيان منابع مالي و سرمايهگذاران به عنوان صاحبان منابع مالي در محيط فرابورس، نقطه آغازي براي بازار سرمايه كشور و نويد بخش روزهاي بهتري خواهد بود.
بازارهای فرابورس
همانطور که از نام بازارهای خارج از بورس( OTC ) بر میآید ، مکان فیزیکی متمرکز و خاصی برای گردهمآیی داد وستدکنندگان یا متخصصان همچون بورسهای کلاسیک در بازارهای خارج از بورس وجود ندارد و به این دلیل اغلب آنها را بازارهایoff board نیز مینامند . در واقع این بازارها شبکهای از دادوستدکنندگان مستقل هستند که معاملات را از طریق تلفن یا شبکه رایانهای مورد واسطه انجام میدهند.
یکی از مزایای این بازارها این است که به اوراق بهادار شرکتهای جدید و کوچک که از معیارهای مورد درخواست بورسها برخوردار نیستند ، امکان پذیرش و معاملهشدن را میدهد . مزیت دیگر اینکه سطح فعلی امکانات الکترونیک ، انجام معاملات 24 ساعته را امکانپذیر میکند که بدون شک ، در مقایسه با یک بورس ، مزیت عمدهای محسوب شده و نیز برای دادوستدکنندگان از کشورهای مختلف ، مشکل تفاوتهای زمانی را از بین میبرد.
امروزه بازارهای فرابورس ابعاد عظیمی پیدا کردهاند ؛ بدین صورت که شرکتها یا ناشران پرریسک که برای آنها پذیرش در یک بورس غیرممکن بوده نیز امکان ورود به بازارهای اوراق بهادار را ممکن میکنند . میزان کارمزدهای بورس نیز بسیاری از سرمایهگذاران و دادوستدکنندگان را از دادوستد در یک بورس منصرف میکند و انگیزهای برای ورود شرکتها به بازارهای خارج از بورس که از انعطاف بیشتری در کارمزدها برخوردارند را ایجاد میکند. حجم سهام مبادلهشده در بازارهایOTC آمریکا ، 13 برابر حجم سهام مبادلهشده در بورسNYSE است و آمارها حاکی از رشد قابل توجه حجم سهام مبادلهشده در بازارهایOTC است.
تاریخچه بازارهای فرا بورس
بازارهای فرابورس در آغاز قرن بیستم راهاندازی شد . آنها در ابتدا به طور قابل توجهی کارآ بودند . در ابتدا خرید و فروش تنها از طریق دادن آگهیهایی در روزنامهها و نشریات مالی صورت میگرفت.
در سال 1904Roger W Bobson یک سازمان آماری در ایالت ماساچوست ، با هدف گردآوری خدمات مورد نیاز دادوستدکنندگان در بازارها ، OTC را تأسیس کرد.
در سال1911Arthur F Elliot ناشر یکی از نشریات مالی در بوستون ، نخستین خدمات را برای تهیه گزارشهای روزانه از قیمتهای مبادلات صورت گرفته بین معاملهگران و کارگزاران در بازار فرابورس ، راهاندازی کرد. هر یک از خدمات ارایهشده توسط این دو نهاد مکمل دیگری بود و ادغام متعاقب آنها ، یک قدم طبیعی به جلو بود.
در سال 1913، NQB یاNational Quatiton Bureau از طریق ادغام آنها تأسیس شد . در آن زمان ، گزارش قیمتهای روزانه شرکتهای پنج شهر در بازار فرابورس ارایه میشد . با استفاده از آخرین فناوریهای ارتباطی و چاپی ، NQB بعد از چند سال ، خدمات خود را به بیش از 50 شهر ، گسترش داد . مزیت انتشار مظنه قیمتها ( قیمت دادن ) همواره مخصوص کارگزاران و معاملهگران ثبت شده ، بوده است . اینها مجبور به رعایت استانداردهای مرتبط و شفافیت مالی بودهاند . به دنبال تأسیس کمیسیون اوراق بهادار( Securities commission ) از طریق قانون اوراق بهادار (Securities Act(1933، قانون بورس اوراق بهادار(Securities Exchange Act(1934 و تأسیس انجمن ملی معاملهگران اوراق بهادار(NASD) از طریق ماده الحاقی(Maloney bill) به قانون بورس اوراق بهادار ، در سال1938یک شبکه قانونی و نظارتی کارگزاران ، معاملهگران و بازارهایOTC ایجاد شد. NQB، ابتدا استانداردهای بالاتری برای بازارسازان بازار فرابورس نسبت به کمیسیون بورس و اوراق بهادار یا انجمن ملی معاملهگران ، اعمال میکرد . در آغاز دهه 60 خدمات مربوط به قیمتها ، به هر کارگزار/ معاملهگری که نزد کمیسیون ثبت شده و متعاقباً عضو انجمن ملی معاملهگران بوده ارایه میشد.
در سال 1963، NQB توسطCommerce Clearing House خریداری شد. CCH ناشر کتب مرجع بود و محصولاتNQB را نیز به همان شکل دنبال کرد ؛ یعنی به عنوان آثار ادبی و در نتیجه خواهان سرمایهگذاری در فناوریهای جدید نبود . به این دلیل و در ارتباط با نیازهای این بازار، انجمن ملی معاملهگران در سال 1971 یک بازار سهام( بازار سهام NASDAQ) راهاندازی کرد که سیستم آنReal-time بود . با استفاده از تکنولوژی و با هدف ایجاد کارآیی برای بازار ، نزدک روز به روز پیشرفت کرد . در مقابل NQB، فعالیتش را به عنوان یک ناشر ادامه داد که شاهد بازدهیاش در هر سال بود.
در سال 1997، مدیریتNQB به دست افراد جدیدی سپرده شد که آنها از استفادۀ آخرین فناوریها و ارتقاء خدمات مورد ارائه به مشتریان ، حمایت نمودند . در نتیجه این تلاشهاNQB در سپتامبر 1999، شبکه خدمات الکترونیکی خود برای درج قیمتها را ارایه کرد که بر مبنای دادوستد اینترنتی و آنی( Real-time ) برای سهام و اوراق قرضه معاملاتی در بازارهایOTC بود . در ژوئن 2000 ، NQB نام خود را بهPink sheets تغییر داد و سپس نخستین شبکۀ اینترنتی با اطلاعاتی دربارۀ اوراق بهادار و ناشران موجود در بازار فرابورس را ارایه کرد.
در حال حاضر بازار فرابورس ایالات متحده آمریکا را میتوان به چهار بخش زیر تقسیم کرد :
1- معاملامه گران و کارگزارانی که در گروه انجمن ملی جای میگیرند و از سیستم خودکار درج قیمتهایNASDAQ استفاده میکنند
2- مشارکتکنندگان در بازار فرابورس(OTCBB) ،
3- بازار Pink sheets(یک شرکت خصوصی و تأمین کننده اطلاعات مالی و قیمتگذاری اوراق بهادار خارج از بورس در آمریکا است، که نام آن برگرفته از کاغذهای صورتی رنگی است که مظنه ها برروی آن چاپ می شود. )،
4- Gray market (سایر بازارهای سهامOTC که در قالب بازارهای مذکور قرار نمیگیرند)
با توجه به این واقعیت که سهام شرکتهای مختلفی که در بورس معامله نمیشدند ، به صورت گسیخته در بازارهای فرابورس معامله میشد ، دولت آمریکا ازSEC خواست تا تحلیلی از بازار سرمایه به عمل آورد که نتیجه آن ، پیشنهاد خودکارسازی ( اتوماسیون ) بازار سرمایه بود . این وظیفه به انجمن معاملهگران اوراق بهادار سپرده شد که در سال 1971 یک سیستم خودکار برای انجام معاملات و درج قیمتها در بازارOTC به نام شبکه خودکار درج قیمت انجمن ملی معاملهگران اوراق بهادار(NASD) معرفی شد.
وظیفه اصلی این شبکه ایجاد و مدیریت سیستمها ، خدمات و ارایه محصولات برای بازارهای مختلف سهام است . همچنین مسئولیت تنظیم و تعیین خطمشیهای قانونی ، معیارهای قانونی و پذیرش برای تمامی بازارهای تحت لوای خود را بر عهده دارد . مدیریت زیرساختهای پیچیده فنآورانه برای گردآوری ، پردازش و توزیع اطلاعات مربوط به معاملات را نیز عهدهدار است . یک بخش به صورت آنلاین به نامMarket Watch معرفی کرده است که مسئولیت معاملات با تاخیر (در مقابل آنلاین) را نیز بر عهده دارد . علاوه بر اوراق بهادار که فقط در بازار فرابورس معامله میشوند ، امروزهNASDAQ بیش از نیمی از سهام شرکتهایی که در بورس معامله میشوند ، در خود جای داده است . انواع مختلف شرکتها با کیفیتهای متفاوت منجر به ایجاد سه گروه مجزا از شرکتها در بازار فرابورسNASDAQ شده است:
1- NASDAQ Global select market: شرکتهای این گروه دارای بالاترین استانداردهای مالی تعیین شده از سوی بازار ، در زمان پذیرش اولیه هستند. این استانداردها شامل ارزش بازار ، نقدشوندگی و سود هستند.
2- NASDAQ Global market: همان طبقهNASDAQ National market سابق است که نام جدیدی پیدا کرده و به صورت دقیقتری ، دسترسی جهانی و دسترسی بازار آمریکا و شرکتهای آمریکایی را به بازارهای جهانی ، منعکس میکند. در این گروه شرکتهای بزرگ و نیز شرکتهای دارای رشد سریع قرار میگیرند.
3- NASDAQ Capital market : گروهNASDAQ Small cap market سابق میباشد که در سال 2005 تغییر نام داد تا هدف بنیادی این بازارهای را که تشکیل سرمایه است ، منعکس کند.
4- گروه شرکتهایNASDAQ Global select market : تقریباً یک سوم شرکتهای پذیرفتهشده در بازارNASDAQ را تشکیل میدهد.
NASDAQ
( National Association of securities Dealers Automated Quotation System )
NASDAQ بزرگترین بازار الکترونیکی اوراق بهادار در ایالات متحده است . بورس نزدک به بورس الکترونیکی یا بورس مانیتوری( screen-based) معروف است ، چرا که خریداران و فروشندگان از طریق شبکههای ارتباط از راه دور رایانهای به هم مرتبط شده و معاملات خود را انجام میدهند . در اینجا خود خریداران و فروشندگان درخواستهای خرید و فروش خود را وارد سیستم معاملاتی میکنند. حدود 3200 شرکت عضو در آن عضویت داشته و تقریباً هر روز سهام آنها مورد معامله قرار میگیرد . نزدک در واقع بازاری است برای معامله سهام شرکتهای با صنایع گوناگون همچون فنآوری ، ارتباطات ، خدمات مالی ، حمل و نقل ، مطبوعات و....
نزدک، بازار اولیه برای معامله سهام شرکتهای پذیرفته شده است. تمام شرکتهای عضو آن، به سیستم هوشمند بازار نزدک دسترسی دارند که به مقامات بالای اجرایی اطلاعات فوری در خصوص بازار و شرکتها داده میشود. شرکتهای عضو نزدک، به محصولات جدید و اطلاعاتی که موجب شفافیت در بازار و کاهش مخاطره شده، دسترسی دارند.
تالار معاملات نزدک ، محل استقرار فیزیکی بازار سهام است . این تالار در شهر نیویورک واقع شده است . دیوار بیرونی برج استوانهای شکل هفت طبقه ، یک صفحه نمایشگر الکترونیکی است که قیمت سهام ، اخبار بازار سرمایه و آگهیهای بازرگانی را به نمایش میگذارد. در تالار داخلی، یک استودیو تلویزیونی قرار دارد . یکی از دیوارهای پرتوافکن ، شرایط بازار را بطور آنی گزارش کرده و اطلاعات فوری مناسبی در اختیار مطبوعات و شبکههای تلویزیونی قرار میدهد.
نزدک ، اخیراً مجوز خود را از کمیسیون بورس و اوراق بهادار(SEC ) برای تبدیل به بورس اوراق بهادار اخذ کرده است . این تغییر قانونی موجب تغییر در روش فعالیت بازار شده است . ساختار جدید نزدک ، برمبنای تمام اتوماتیک و رقابت وسیع بین بازارگردانان متعدد و مبتنی بر شبکه ارتباطی الکترونیک طراحی شده و منافع واحدی را ایجاد میکند که در دیگر ساختارها وجود نداشته است . یکی از تغییرات عمده این است که دست اندرکارآن بازار میتوانند معاملات انجام شده در نزدک را از طریق شبکههایی متمایز از دیگر سازوکارها ، مشاهده کنند. این معاملات بر پایه دادههای آماری مربوط به بازار تقسیمبندی میشوند.
مقایسهNASDAQ وNYSE
از نقطه نظرات جهانیشدن ، هدفNASDAQ ایجاد و گسترش بازارهای زندۀ داخلی در مناطق ویژهای از دنیا میباشد . بنابراین تلاش برای ایجاد یک بازار جهانی است . بدین منظور NASDAQ ، دفتر نمایندگیهایی در آسیا ، کانادا و اروپا دایر کرده است. NYSE وNASDAQ از نظر نوع کار و نوع سهامی که در آنها معامله میشوند ، بسیار متفاوتند . در بورسهای سازمانیافته مانندNYSE ، تمام معاملات در یک مکان فیزیکی انجام میشود که تالار نام دارد . اما در بازارهای فرابورس مانند NASDAQ، مکان فیزیکی مشخصی برای معاملات وجود ندارد و تالار معاملات در آنجا دیده نمیشود بلکه معاملات از طریق یک شبکه الکترونیکی صورت میپذیرد.
تفاوت اساسی دیگر بینNYSE وNASDAQ در روشی است که اوراق بهادار بین خریداران و فروشندگان دادوستد میشود. NASDAQ یک بازار معاملهگری است که در آن مشارکتکنندگان بین خود خرید و فروش نمیکنند بلکه از طریق یک معاملهگر که در موردNASDAQ یک بازارساز است ، خرید و فروش میکنند. NYSE یک بازار حراج است که در آن افراد بین یکدیگر خرید و فروشها را انجام میدهند و یک حراج اتفاق میافتد که بالاترین قیمت پیشنهادی خرید با کمترین قیمت پیشنهادی فروش مطابقت داده شده و معامله انجام میشود . هر یک از دو بازار نظارتهای خاص خود برای تنظیم نقدشوندگی را در اختیار دارند ؛ در روند نظارتی نقدشوندگی درNASDAQ ، بازارساز (Market marker) نامیده میشود و در روند نظارتی نقدشوندگی درNYSE ، متخصص (Specialist) نامیده میشود.
نقش بازارساز و متخصص متفاوت است ؛ یک بازارساز برای یک ورقۀ بهادار یک بازار ایجاد میکند در حالیکه یک متخصص فقط مبادله آنرا تسهیل مینماید . با این حال وظیفۀ هر دوی آنها تضمین بازار روان و منظم برای مشتریان است.
بازارسازهایی که در بورسNASDAQ فعال هستند ، به صورت واقعی در بورس حضور ندارند . آنها شرکتهای بزرگ سرمایهگذاری هستند که اوراق بهادار را از طریق یک شبکۀ الکترونیکی خرید و فروش میکنند . این بازارسازان موجودیهایی از اوراق بهادار نزد خود نگه میدارند و از آن برای مشتریان حقیقی و سایر معاملهگران خرید و فروش میکنند . هر بازارساز درNASDAQ موظف به دادن نرخ دو طرفه است . به واسطۀ رقابتی که بین بازارسازان وجود دارد ، شکاف بین قیمتهای پیشنهادی خرید و فروش کم میشود . نزدک تقریباً 300 بازارساز دارد در حالیکهNYSE تنها 7 شرکت متخصص دارد.
تفاوت دیگرNYSE وNASDAQ در این است کهNASDAQ بطور معمول به عنوان بازارhigh-tech شناخته میشود که بسیاری از شرکتها را با انجام معاملات به صورت اینترنتی یا الکترونیکی به سوی خود جلب میکند . بر این اساس ، سهام شرکتهای موجود در این بازار به عنوان سهمهای پرنوسان و رشد محور مورد توجه قرار میگیرند . از سوی دیگر ، شرکتهای موجود درNYSE به عنوان شرکتهای با ثبات درک میشوند . بسیاری از شرکتهای با کیفیت (blue clip) در این بورس عضو هستند.
اگرچه ممکن است انجام معاملات در NASDAQ یاNYSE معیار مهمی برای تصمیمگیری درمورد سرمایهگذاری روی سهام شرکت باشد ولی برای شرکتها ، تقسیم به پذیرش و معاملهشدن سهمشان در یکی از این دو بورس به دلیل تفاوتهایی که دارند مهم است . تصمیم شرکت برای لیستشدن در یک بورس خاص، تحت تأثیر هزینههای لیستشدن و شرایط مورد نیاز پذیرش از سوی بورس خاص است . حداکثر کارمزد لیستشدن در NYSE ، 000,250 دلار است در حالیکه درNASDAQ این مقدار 000,50 دلار میباشد . حداکثر کارمزد به طور پیوسته لیستشدن سالیانه نیز عامل بزرگی است : آنها به ترتیب 000,500 دلار و 000,60 دلار است . بدین ترتیب میتوانیم دریابیم که چرا سهمهای رشدی ( شرکتهای با سرمایه اولیه کم ) در بازارNADSAQ یافت میشوند.
حاکمیت شرکتی
همانطور که در قوانین بازارNASDAQ بیان شده است همه شرکتهایی که در بازار سهامNASDAQ پذیرفته شدهاند ملزم به برآوردهکردن استانداردهای بالای اصول حاکمیت شرکتی هستند.
شرایط مورد نیاز اصول حاکمیت شرکتیNASDAQ شامل موارد زیر است:
- ارسال گزارشهای سالیانه و میان دورهای
- اعضاء مستقل هیات مدیره
- کمیته حسابرسی
- مجامع سهامدار
- حدنصاب
- درخواست وکیل یا نماینده
- تضاد منافع
- تأیید سهامدار
- حقوق سهامدار از نظر رأی دادن
- مقررات و رویههای داخلی
همه شرکتهایی که درNASDAQ لیست هستند باید:
1. قبل از انتشار اوراق بهادار که ممکن است منجر به تغییر بالقوه در نظارت ناشر شود ؛
2. انتشار هر نوع سهام عادی (یا اوراق قابل تبدیل به سهام عادی) در رابطه با تصاحب سهام یا داراییهای شرکت ؛
3. تغییری در مدیر یا عضو هیات مدیره یا سهامدار عمدهای که 5 درصد یا بیشتر (یا این اشخاص عموماً 10 درصد یا بیشتر) سهم شرکتی که قصد تصاحب آن وجود دارد ؛
4. وارد شدن در معاملهای که ممکن است منجر به انتشار بالقوه سهام عادی و (یا اوراق بهادار قابل تبدیل به سهام عادی) شود که بیش از 10 درصد یاTSO یا سهام در دست مردمی که قدرت رأیدهی داشته میباشد، را به عنوان یک اصل قبل از معامله بهNASDAQ اطلاع دهند.
همه شرکتهای لیستشده در بازار سهامNASDAQ ملزم به سپردن فرم اطلاعرسانی تغییر در سابقه شرکت هستند.
زمانیکه رویدادهای زیر رخ میدهد:
1. تغییر در نام شرکت
2. تغییر در ارزش اسمی یا عنوان اوراق بهادار شرکت
3. تغییر داوطلبانه در کد معاملاتی شرکت
تمامی اطلاعات باید ظرف کمتر از 10 روز بعد از تغییر بهNASDAQ اطلاع داده شود. اماNASDAQ توصیه میکند که حداقل 2 روز کاری قبل از تغییر یک درخواست ارایه شود. NASDAQ کارمزد 20500 دلاری برای هر تغییر در سابقۀ شرکت در نظر میگیرد . به جز تغییر در مکان سازمانی شرکت ، برای سایر رویدادها ، شرکت بایدهر چه زودتر بعد از رویداد مربوطه ، آنرا به اطلاعNASDAQ برساند. NASDAQ برای جایگزینی هر یک از این رویدادها ، 7500 دلار کارمزد غیرقابل استرداد را دریافت میکند.
توجه داشته باشید کهNASDAQ ، زمانیکه یک شرکت تقاضای تغییر در نام ، ارزش اسمی یا عنوان اوراق بهادار ، یا تغییر داوطلبانه در کد معاملاتی را ارایه میدهد نیز درخواست آگاهسازی و اطلاعرسانی میکند . اگر این تغییرات در نگهداری سوابق در نتیجۀ یک رویداد تغییر در پذیرش رخ بدهد ، شرکت باید تمامی تغییرات را در فرمSubstitution listing event یا فرم رویداد تغییر در پذیرش ، گزارش کند . هیچ اقدام یا کارمزد اضافی در این مورد اخذ نمیشود.
NASD و رابطه آن با نزدک
NASD یک نهاد غیر دولتی خود انتظام است که بر فروش اوراق بهادار و اعطای مجوز کارگزاری به اشخاص حقیقی یا حقوقی و... نظارت میکند . به طورکلیNASD بر بیش از 5 هزار شرکت بورسی نظارت دارد.
نزدک ، به طور کامل قادر است مالکیت خود را از نهاد ناظر خودNASD جدا و متمایز کند . این امر به سلامت بازار و تقویت اعتماد سرمایهگذاران از طریق این تفکر که تعارض منافع بین بازار ( اجرایی ) و ناظر خود به وجود نمیآید ، کمک میکند . این امر هم چنین یکی از گامهایی است که به انتقال نزدک به یک شرکت سهامی عام کمک میکند . به منظور معامله در شبکههای نزدک ، دست اندرکارآن بازار باید به عضویت آن درآیند . در حال حاضر ، NASD کلیه معاملات نزدک را نظارت میکند.
پیش از اینNASD مالک نزدک بود ولی در سال 2000 ، NASD تصمیم به فروش نزدک گرفت تا بتواند به تنهایی به مأموریت اصلی خود یعنی حمایت از سرمایه گذار و حفظ اعتبار بازار ، رسیدگی کرده و متمرکز شود.
در همین راستا ، NASD اختیارات زیر را به نزدک تفویض کرد:
1. اجرایی کردن بازار و راهاندازی شبکه خودکار پشتیبان بازار و دیگر سازوکارها یا بازارها ؛
2. فراهم کردن شالوده شبکه مخابراتی قابل دسترسی برای دست اندرکارآن بازار جهت اطلاع از قیمتها ، دستورها ، گزارشات ، معاملات و مقایسه معاملات ؛
3. توسعه قوانین اصلاحی برای انتشار اطلاعات مربوط به قیمتها و معاملات اوراق بهادار قابل معامله در نزدک ؛
4. اتخاذ و گسترش مقررات ، تفاسیر ، سیاستها و روشها و اتخاذ روشهایی برای حفظ اعتبار ، عدالت ، کارآیی و رقابتپذیری بازار نزدک و دیگر بازارهایی که تحت نظارت نزدک هستند ؛
5. اقدام به عنوان یک عامل اطلاعات اوراق بهادار برای اخذ اطلاعات پیرامون قیمتها و معاملات مرتبط با بازار نزدک و دیگر بازارهای زیر مجموعه آن ؛
6. توسعه ، اتخاذ و اجرای دستورات حاکم بر استانداردهای پذیرش برای سهام قابل معامله در نزدک و ناشران آن اوراق ؛
7. طراحی معیارهایی برای شرکت در بازار نزدک و دیگر بازارها یا سیستمهای تحت مدیریت خود ؛
8. تصمیمگیری در خصوص کارمزد ثبت ناشران و کارمزد ارائه خدمات به آنان ؛
9. برقراری و تصمیمگیری درخصوص بودجه سالانه و برنامه تجاری نزدک ؛
10. تصمیمگیری در خصوص تخصیص منابع نزدک ؛
11. مدیریت روابط خارجی در خصوص موضوعات مرتبط با معاملات و اقدامات اجرایی بازار نزدک ، دیگر بازارهای شبکههای تحت نظارت نزدک ، با کنگره ، SEC، دیگر سازمانهای خود انتظام ، گروههای تجاری و عموم مردم ؛
12. تمام اقداماتی که توسط نزدک در خصوص اختیارات تفویضی انجام خواهد شد ، باید مشروط به تجدیدنظر ، تصویب یا رد آنها توسط هیأت مدیرهNASD بر طبق رویههای قانونی آن هیأت باشد.
مقررات حاکم بر نزدک
1. مبنای اصلی قانون نزدک ، قانون بورس و اوراق بهادار مصوب 1934 است . این قانون که حدود 259 صفحه متن اصلی است ، بر بورس اوراق بهادار و بازارهای فرار بورس حاکم است.
اهم موضوعات کلیدی این قانون عبارت است از:
SEC، تفویض اختیارات SEC، معاملات سهام در بورسهای ثبت نشده نزد SEC، مجوز به بورسهای ملی از طریق SEC، معاملات آتی ، محدودیتهای استقراض اعضاء ، کارگزاران ، معامله گران ، ممنوعیت دست کاری قیمتها ، مقررات مربوط به استفاده از ابزارهای تقلبی و دروغین ، مقررات بازرسی و حسابرسی ، معاملات اعضای بورسها ، کارگزاران و معاملهگران ، مقررات الزامی برای ثبت اوراق بهادار ، گزارشهای دورهای ، نمایندگی ، مقررات کارگزاران و معاملهگران ، انجمنهای اوراق بهادار ثبت شده (کارگزاران ، معاملهگران ) کارگزاران ، معاملهگران دولتی ، حسابها ، مدارک و آزمونهای بورسها ، اعضاء و... ، سیستم ملی برای تسویه معاملات و پایاپای ، سیستمهای قیمتگذاری برای سهام کم ارزش ، ضمانت اجرای صورت حسابهای دروغین ، ثبت و مسئولیتهای سازمانهای خود انتظام ، مسئولیت معاونان در جرایم ، بازرسی (بازجویی) ، بازداشت و تعقیب مجرمان ، مجازاتهای مدنی برای معاملات متکی بر اطلاعات نهانی ، دسترسی عموم بر اطلاعات ، تجدید نظر دادگاه و مقررات مربوطه ، نمایندگیهای غیر مجاز ، دادگاه ذیصلاح ، اعتبار قراردادها ، بورسهای خارجی اوراق بهادار ، ممنوعیت معاملات خارجی برای ناشران ، کارمزدهای معاملات و مجازاتها.
2. قانون دوم، قانون اوراق بهادار مصوب 1933
این قانون به منظور شفاف سازی عادلانه و کامل شرایط اوراق بهاداری که مورد معامله واقع میشود ، وضع شده است . اهم موضوعات آن عبارت است از:
مقررات ثبت و پذیرش سهام و امضای بیانیه ثبت ، حق الثبت ، اطلاعات مورد نیاز در بیانیه ثبت ، شرایط توقف ثبت ، اطلاعات مورد نیاز در خلاصه آگهی ، مسئولیت مدنی در قبال بیانیه ثبت اشتباه و غلط ، مسئولیت انفرادی و تضامنی مدیران ، معاملات متقلبانه و کلاهبرداری ، اختیارات ویژه SEC.
در رابطه با شرکتهای متقاضی عضویت در نزدک ، یک فرم 25 صفحهای است که اهم مطالب موجود در آن عبارت است از:
اطلاعات پیرامون شرکت ( نام ، آدرس و... ) ، موضوع شرکت ، موضوعات مربوط به شرکت تأمین سرمایه یا بازارگردانان شرکت ، اطلاعاتی پیرامون سهام شرکت ( قیمت ، تاریخ انقضای مجوز ، سهام و ثیقه و...) ، هیأت مدیره شرکت و اوصاف آنان ، گزارشات حقوق و دعاوی شرکت ، کمیتههای زیر مجموعه شرکت ، موافقتنامه پذیرش و قرارداد فی مابین نزدک و شرکت و تعهدات شرکت و اختیارات نزدک و برعکس.
- علاوه بر قوانین مذکور ، آییننامههایی نیز در خصوص ریز جزئیات موضوعات مربوطه وجود دارد که صرف عناوین آن آیین نامهها عبارت است از:
- مقررات عمومی ، مقررات عضویت و ثبت ، مقررات راهبردی و تنظیم بازار ، مسئولیت اشخاص وابسته به عضو ، کارکنان و... ، مقررات مربوط به بازار ( بازار نزدک و دیگر بازارها و شبکههای زیرمجموعه آن و شرایط عضویت ، ارائه خدمات و امکانات ) ، مقررات شکلی همچون بازرسیها ، مجازاتها ، داوری و میانجیگری و رویهها.
مرکز اطلاع رسانی بازار
این مرکز متعهد است برای سرمایهگذاران ، پرتفوگردانان و کارگزار ، معاملهگران و نمایندگان ثبت شده ، آخرین اطلاعات بازار را به بهترین کیفیت فراهم کند . در این مرکز ابزارهایی وجود دارد که به شفافیت غیرموازی بازار کمک کرده و به کاربران امکان میدهد تا در خصوص تصمیم بر معامله بهتر ، اطلاعات ضروری را داشته باشند.
بخش اصلی این مرکز به کاربران امکان دسترسی به اطلاعات سفارشهای خرید و فروش ، با نام یا بی نام ، قیمتها از تمام سهام بازار نزدک را فراهم میکند.
قلمرو فعالیتهای نزدک
1. معامله سهام شرکتهای پذیرفته شده در بازار نزدک
2. معامله سهام شرکتهای عضوAmex ، NYSE و دیگر بورسهای منطقه ای.
معامله بر روی سهام نزدک ، هم در بازار نزدک امکانپذیر است و هم در دیگر بورسها مثل نیویورک ، آمریکا و دیگر بورسهای منطقهای.
بورس اوراق بهادار نیویورک( NYSE )
بازار بورس نیویورک اولین بازار سهام در ایالات متحده است که در اواخر قرن هجدهم تاسیس شده و با وجود رقیب دیگری به نام بورس آمریکن ، از نظر حجم معاملات و اهمیت در بازار سرمایه آمریکا در مقام اول قرار دارد . در سال 1792 ، 24 نفر از واسطه های خرید و فروش سهام تصمیم گرفتند با انتخاب محل معینی در آنجا مستقر شده و موجباتی را فراهم آوردند تا متقاضیان خرید سهام شرکتها با فروشندگان اوراق قرضه به آنجا مراجعه نمایند . در آمریکا اولین محل شناخته شده به عنوان بورس اوراق بهادار نیویورک ، در محوطه ای در زیر سایه درخت نارون بزرگی در خیابان وال استریت بود که بعدها به قهوه خانه ای در نزدیکی همان محل انتقال یافت . بورس وال استریت با جمع آوری مبالغی به عنوان ورودیه از دلالان و گسترش عملیات تقویت شد و به مجتمع تجاری عظیمی مبدل گردید که بعد ها به نام بورس نیویورک رسماً به ثبت رسید.
بورس اوراق بهادار آمریکاAMEX
بورس اوراق بهادار آمریکا هر چند که از بورس نیویورک کوچکتر است اما همانند آن، بورسی با اعتبار و معروف است و این بورس سابقه خوبی در نوآوری دارد به عنوان مثال دومین بازار بزرگ معاملات اختیار معامله مربوط بهAMEX است و همچنین عنوان پیشتازی ابداع صندوقهای معامله شونده در بورس به نام آن ثبت شده است.
اعضای نزدک
اشخاص ذیل واجد شرایط عضویت در نزدک هستند:
الف) هرکارگزاریا معامله گر رسمی ثبت شده ( به جزآنهایی که سلب شرایط شدهاند. )
ب) هر شخص دیگر میتواند به عنوان شخص وابسته عضو نزدک باشد . ( به جز افراد غیر ذیصلاح)
ج) هر دست اندرکار بازار ، شرکتها و...
شخص وابسته : ( شریک ، مأمور یا مدیر عضو نزدک که تحت نظارت عضو بوده یا ناظر آن یا در استخدام آن باشد . پرسنل دفتری و منشی شخص وابسته شناخته نمیشوند . )
عضو باید به تعهدات خود همچون بدهی ، مالیات و... در موعدی که نزدک تعیین میکند ، عمل کند. هر عضو یا شخص وابسته به آن باید از اطلاعات مربوط به تعهدات خود آگاهی داشته باشد . هیأت مدیره نزدک ، نیاز نیست که سهامدار نزدک باشند . حداقل دو نفر از اعضای هیأت مدیره باید از میان نمایندگان ناشران انتخاب گردند . مدیران هر ساله در نشست مجمع عمومی عادی سالانه یا نشست ویژه ای برای همین منظور انتخاب میشوند . کاندیداهای عضویت هیأت مدیره باید اسامی خود را به رئیس هیأت مدیره ، مدیر عامل یا دبیر هیأت اعلام کنند.
OTCBB
( Over-the-Counter Bulletin Board)
OTCBB یک شبکه اعلان قیمت قانونمند است که مظنه حقیقی ، آخرین قیمتهای فروش و اطلاعات مربوط به اوراق بهادار خارج از بورس را به صورت بههنگام نمایش میدهد . این شبکه در سال 1990 و در راستای اصلاح بازار سرمایه و شفافیت بیشتر در بازارهای خارج از بورس ، به عنوان یکی از ارکان مهم بازار سرمایه ایالت متحده آمریکا فعالیت خود را آغاز کرد . در سال 1997 کمیسیون بورس اوراق بهادار با اعمال برخی اصلاحات ، فعالیت دایمیOTCBB را تصویب کرد. اداره و هدایت این شبکه بر عهده کانون ملی معاملهگران اوراق بهادار(NASD) است . به منظور بررسی اندازه بازار از دو معیار ارزش معاملات و تعداد شرکتهای فهرست شده استفاده شده است : 3300 شرکت در این بازار فهرست شده و ارزش معاملات آن در سال 2005معادل 50 میلیارد دلار بوده است.
اوراق بهادار قابل معامله تمامی اوراق بهادار خارج از بورس که درNASDAQ و سایر بورسهای ملی پذیرفته نشده و معامله نمیشوند ، را شامل میشود . مانند:
1. سهام ناشران داخلی
2. سهام ناشران محلی
3. سهام ناشران خارجی
4. گواهیهای پیش خرید اوراق قرضه
5. برگ رسید اوراق بهادار خارجی
اعضا و مشارکتکنندگانOTCBB کارگزار- معاملهگران (بازارسازها) هستند . وظیفه مظنهگذاری در چارچوبOTCBB بر عهده بازارسازان بوده و سرمایهگذاران به صورت مستقیم به این بازار دسترسی ندارند . بازارساز قبل از ورود به این بازار باید اعلامیه تحت عنوان اعلامیه 211 را تکمیل کرده و 3 روز قبل به واحد پذیرش بازار خارج از بورسNASD ارایه دهد . از بازارسازان درOTCBB برای هر موقعیت بازارسازی 6 دلار ، حقالعمل به صورت ماهانه دریافت میشود. برای هر سهم درOTCBB حداقل یک بازار ساز نیاز بوده و در مجموع 330 بازار ساز در آن فعالیت میکنند.
از آنجاییکهOTCBB به عنوان یک شبکه بین معاملهگران فعالیت میکند و شبکهای برای پذیرش اوراق بهادار فراهم نمیآورد ، لذا شرایط خاصی برای پذیرش اوراق بهادار در این بازار وجود ندارد . تمامی اوراق بهاداری که در این شبکه مظنهگذاری میشوند باید توسط یک بازارساز مورد حمایت قرار گیرند . تنها شرط موجود برای مظنهگذاری اوراق بهادار درOTCBB عدم پذیرش آنها درNASDAQ یا سایر بورس های ملی است . به علاوه تکمیل و ارایه فرم 211 برای بازارسازی اوراق بهادار الزامی است. OTCBB تنها شبکه اعلان قیمت بوده و در آن معاملهای انجام نمیشود.
مقایسه نزدک باOTCBB
OTCBB یک سازوکار الکترونیک منظم است کهNASD آن را پیشنهاد کرده و اطلاعاتی در خصوص قیمت فوری سهم ، آخرین قیمت معامله و حجم معاملات را در بازار خارج از بورس اعلام میکند. این بازار محل اجتماع الکترونیکی بازارسازان است. شرکتهایی که از لیست بورس نزدک خارج می شوند ، معمولا وارد این بازار می شوند.
شرکتهای پذیرفته شده در آن ملزم به ارائه اطلاعات جاری مالی بهSEC هستند . مقرراتی که در خصوص ثبت و پذیرش شرکتها آنطور که درNASDAQ وNYSE برای شروع به معامله وجود دارد ، درOTCBB نیست . شرکتهای عضوOTCBB عضو نزدک نیستند زیرا سهام آنها آنقدر قوی و با ارزش نیست و بسیار مخاطرهپذیر است . در نتیجه سهام اندکی از آنها توانایی ارتقاء و ورود بهNASDAQ را دارند ، همچنین شرایط و ضوابط ثبت و پذیرش را حائز نیستند.
NASDAQ هیچ ارتباط شغلی با ناشرانی که درOTCBB پذیرفته شدهاند ندارد . این شرکتها مشمول مقررات گزارشدهیNASDAQ نمیباشند ، ولی باید گزارش دوره ای برایSEC ارسال کنند . درOTCBB از ناشران بابت قیمتگذاری وجهی دریافت نمیشود. مقرراتNASD به بازارگردانان اجازه دریافت حق الزحمه در عوض قیمت گذاری سهام ناشران درOTCBB یا هر سیستم مشابه دیگر نمی دهد. تمام مشترکین ایستگاههای کاریNASDAQ ( شرکتهای کارگزاری و بازارگردانان ) به شبکه اطلاعاتOTCBB بدون پرداخت هزینه دسترسی دارند.
دلایل شکل گیری و گسترش بازارNASDAQ
در سال 1972، شرکت ارتباطاتMCI اولین عرضه عمومی خود را در بازارNASDAQ انجام داد. NASDAQ برای مدت یک سال به فعالیت پرداخت و انتخاب و گزینش این بازار برای بسیاری از سرمایه گذاران سبب شد که بسیاری از سرمایه گذاران از خود بپرسند که چرا به بازارNASDAQ نیاز است ؟ پاسخ به این سوال آن است که امروزه NASDAQ همانطور که برای شرکت ارتباطاتMCI بازار کاملی به حساب می آید بازاری کامل برای شرکتهایی به شمار می رود که در عصر اطلاعات محور قرار دارند.
برخی از عمده ترین دلائل شکل گیری و توجه شرکتها به بازارNASDAQ به شرح زیر است:
1. وجود سیستم رقابتی و بازارسازی چندگانه
2. وجود نقدینگی در بازارNASDAQ
3. هزینه سرمایه
4. چشم انداز بین المللی
5. پذیرش در این بازار هزینه زیادی ندارد
6. ایجاد مزیتهایی برای سرمایه گذاران
7. قرن (عصر) اطلاعات
کانون معاملهگران اوراق بهادار کره جنوبی
کانون معاملهگران اوراق بهادار کره در 25 نوامبر 1953 به عنوان یک سازمان خودانتظام و با استناد به قانون بورس و اوراق بهادار تأسیس شد و ارتقای سازوکار خودانتظامی در صنعت اوراق بهادار را اصلیترین هدف خود قرار داد. به طور کلی ، اهداف این کانون به چهار دستة زیر تفکیکپذیر است:
- حمایت از منافع سرمایه گذاران ؛
- حفظ روابط تجاری منصفانه میان اعضاء ؛
- اطمینان از انجام معاملات منصفانه در حوزة اوراق بهادار ؛
- تلاش برای توسعة پویای صنعت اوراق بهادار.
فعالیتهای اصلی و عمدة کانون معاملهگران اوراق بهادار کره (جنوبی) شامل موارد زیر است:
اجرای مقررات خود انتظامی ، توصیههای سیاستگذاری به دولت ، حمایت از سرمایهگذاران ، مدیریت فرا بورس اوراق قرضه ، ادارة معاملات بیتابلو ، اعطای مجوز فعالیت حرفهای در صنعت اوراق بهادار ، ارتقای سطح دانش عمومی صنعت اوراق بهادار ، آموزش مستمر فعالان حرفهای صنعت اوراق بهادار ، تحقیقات ، حضور فعال در عرصة بینالملل
KOSDAQ
(Korean Securities Dealers Automated Quotation )
تاریخچه
بازار KOSDAQ در سال اول جولای 1996 در راستای حمایت از شرکتهای متوسط و کوچک برای تامین مالی و فراهم نمودن فرصتهای سرمایهگذاری پر مخاطره آغاز به کار کرد . این بازار نمونه کرهای بازارNASDAQ در ایالات متحده است که بخشی از بازار خارج از بورس محسوب میشود. KOSDAQ توانسته بخش عظیمی از شرکتهای نوظهور و نوپا را جذب کرده و سرمایهگذاران زیادی را با توجه به جذابیتهای سرمایهگذاری در بازارهای خارج بورس به این بازار هدایت کند. بر اساس آخرین اطلاعات در پایان ماه جولای سال 2004، KOSDAQ با پذیرش 884 شرکت ، 3 عرضه اولیه عمومی سهام و نسبت گردش سهام 2/48 درصد ، آمار قابل قبولتری را در این موارد نسبت به بورس سهام کره از خود نشان میدهد . وجه تمایز بازار خارج از بورس و بورس کره ، عدم وجود الزامات عضویت یا فهرست مشخصی از سهام واجد شرایط معامله در بازار خارج از بورس است . بر خلاف بورس ، سهام شرکتهای خواهان پذیرش در بازار خارج از بورس باید نزد انجمن معاملهگران اوراق بهادار کره به ثبت رسیده تا از قابلیت معامله درKOSDAQ یا شبکه خودکار اعلان قیمت معاملهگران اوراق بهادار کره برخوردار شوند.
ساختار
بازارKOSDAQ توسط انجمن معاملهگران کره ثبت شده و به صورت خود انتظام توسط انجمن معاملهگران کرهKASD اداره میشود . در حال حاضر مالکیت بازارKOSDAQ در اختیار تعدادی از موسسات مرتبط با بازار سهام است که در ادامه به آنها اشاره شده است.
1- شرکت صنایع کوچک : 77/23 درصد ؛
2- شرکت تامین مالی اوراق بهادار کره : 64/16درصد ؛
3- انجمن معاملهگران اوراق بهادار کره : 37/10 درصد ؛
4-شرکت سپردهگذاری اوراق بهادار : 51/9 درصد ؛
5- بورس کره : 13/7 درصد ؛
6- سایر شرکتهای اوراق بهادار : 58/32 درصد
اندازه بازار
حدودا 884 شرکت در این بازار فهرست شده و ارزش معاملات آن در سال 2005 معادل 5784 میلیارد ون کره (معادل 3/6 میلیارد دلار) بوده است.
اوراق بهادار قابل معامله
سهام شرکتهای خواهان پذیرش در بازار خارج از بورسKOSDAQ باید نزد انجمن معاملهگران اوراق بهادار کرهKASD به ثبت رسیده تا از قابلیت معامله در این بازار برخوردار شوند . به طور کلی اوراق بهادار قابل معامله در این بازار به شرح زیر است:
1. سهام عادی
2. سهام ممتاز
3. اسناد بدهی
4. صندوقهای مشترک
5. قراردادهای آتی و اختیار معامله
اعضاء و مشارکت کنندگان
با وجود آنکه بازار خارج از بورس کرهKOSDAQ با بازارNASDAQ تشابه دارد و این بازار در واقع نمونه کرهای بازارNASDAQ است ، اما تفاوتهای اساسی میان این دو بازار مشاهده میشود که از مهمترین آنها میتوان به اعضاء و مشارکتکنندگان این بازار اشاره کرده . از آن جهت که بازارNASDAQ یک بازار مبتنی بر مظنه است ، لذا معاملهگران در این بازار از مشارکتکنندگان اصلی این بازار به شمار میروند و نقش بازارسازی در این بازار توسط این گروه ایفا میشود . اما در KOSDAQ شبکه انجام معاملات بر مبنای سفارش و یا به شیوه حراج است و همین امر سبب شده که معاملهگران در این بازار نقشی نداشته و مهمترین اعضا و مشارکتکنندگان این بازار را کارگزاران تشکیل دهند.
شرایط پذیرش
برای پذیرش در بازار سهامKOSDAQ شرکتها باید در یک از دستهبندیهای زیر قرار داشته باشند و الزامات مالی زیر را برآورده کنند:
1. شرکت های پر مخاطره
2. شرکت بدون مخاطره
3. صندوقهای مشاع
4. شرکتهای خارجی
علاوه بر این مراحل پذیرش شرکتها در بازار سهامKOSDAQ به شرح زیر است:
1. تعیین یک شرکت اوراق بهادار به عنوان مدیر سرپرست ؛
2. تقبل بررسی دقیق شرکت به مدت یک ماه ؛
3. ارایه درخواست اولیه به کمیته KOSDAQ؛
4. تایید توسط کمیته KOSDAQ؛
5. تکمیل یک گزارش ثبت نزد کمیسیون نظارت مالی ؛
6. عرضه اولیه عمومی 15 روز پس از ثبت نزد کمیسیون نظارت مالی ؛
7. تکمیل درخواست پذیرش رسمی نزد کمیته KOSDAQ.
شبکه انجام معامله
شبکه انجام معامله در بازار KOSDAQ شبکه حراج یا مبتنی بر سفارش است که به صورت کاملا خودکار توسط شبکه معاملات الکترونیک KOSDAQ، تحت عنوانKETRA انجام میشود . شبکه معاملات KETRA توسطKOSDAQ هدایت و مدیریت میشود.
تسویه و تهاتر معاملات
تمامی دادهها و اطلاعات مربوط به معاملات به تنها سپردهگذاری اوراق بهادار کرهKSD ارسال میشوند و تمامی معاملات باید 2 روز پس از انجام تسویه شوند. پس از ارسال دادهها ، KSD تراز بودن اوراق بهادار سپردهگذاری شده هر یک از طرفین معامله را نظارت کرده و با مقروض کردن حساب شرکت فروشنده اوراق بهادار و بستانکار کردن شرکت خریدار، عمل تحویل اوراق بهادار را تکمیل میکند . پرداخت وجوه نیز از طریق انتقال حساب بانکی صورت میگیرد.
کانون معاملهگران اوراق بهادار ژاپن
کانون معاملهگران اوراق بهادار ژاپن از تعدادی شرکت سهامی فعال در زمینة دادوستد اوراق بهادار ، تعدادی مؤسسة اوراق بهادار خارجی و چندین مؤسسة مالی تشکیل شده است که همگی دارای مجوز از آژانس خدمات مالی براساس مفاد قانون بورس و اوراق بهادار( SEL ) ، قانون مؤسسات اوراق بهادار خارجی( FSFL ) ، و قانون مؤسسات مالی مجاز هستند . اعضای کانون به دو دسته اعضای عادی ، شامل شرکتهای اوراق بهادار و شرکتهای اوراق بهادار خارجی و اعضای ویژه ، شامل مؤسسات مالی مجاز تقسیم میشوند.
فعالیتهای مهم و اصلی کانون معاملهگران اوراق بهادار ژاپن به سه دستة فعالیتهای خودانتظامی ، فعالیت به عنوان کانون معاملات ، و فعالیتهای بینالمللی طبقهبندی میشوند.
ساختار سازمانی کانون
1- نهادهای اصلی
تصمیمگیری و ادارةJSDA تحت نظارت نهادهای اصلی ذیل صورت میگیرد:
مجمع عمومی ؛ هیئت رئیسه ؛ هیئت خودانتظامی ؛ کمیتة امور عمومی.
2- ادارات منطقهای
JSDA نه (9) ادارة منطقهای دارد و هر اداره دارای شورای منطقه و کمیتة انضباطی جداگانهای است.
3- نهادهای وابسته
JSDA از نهادهای وابستهای همچون کمیتة آزمون صلاحیت نمایندگان فروش ، مشاوران میانجی ، کمیتة آموزش اوراق بهادار و روابط عمومی برخوردار است.
JASDAQ
(Japanese Association of Securities Dealers Automated System)
تاریخچه
JASDAQ در سال 1963 به عنوان یک بازار خارج از بورس نزد انجمن معامله گران اوراق بهادار ژاپن(JASD) به ثبت رسید . پس از تغییر و تحولات و اصلاحات صورت گرفته در سال 1998 در قانون بورس و اوراق بهادار ژاپن ، نام آن از شرکت اوراق بهادارOTC بهJASDAQ market services تغییر یافت و به دنبال آن در سال 2004 با اخذ مجوز بورس ، نام آن مجددا بهJASDAQ securities exchange تغییر یافت.
ساختار
JASDAQ که توسط انجمن معاملهگران اوراق بهادار ژاپن به ثبت رسیده در حال حاضر به عنوان شرکت سهامی با حدود یک میلیون سهم فعالیت میکند.
اندازه بازار
در حدود 956 شرکت در این بازار فهرست شده و ارزش معاملات انجام شده در این بازار در سال 2005 معادل 19538 میلیارد ین ژاپن ( 168 میلیارد دلار ) بوده است.
اوراق بهادار قابل معامله
به طور کلی دو دسته از اوراق بهادار در این بازار از قابلیت معامله برخوردارند:
1. سهام
2. اوراق قرضه قابل تبدیل
اعضاء و مشارکت کنندگان
با توجه به اینکه در این بازار از هر دو روش مبتنی بر سفارش و مبتنی بر مظنه (روش بازارسازی) استفاده میشود ، لذا دو گروه مشارکتکننده در این بازار وجود دارد:
1. کارگزار- معاملهگران (بازارسازان)
2. کارگزاران
شبکه انجام معامله
JASDAQ بازاری است که از هر دو روش حراج و بازارسازی برای انجام معاملات استفاده میکند. در روش بازارسازی، برای هر سهم حداقل 4 بازار ساز وجود داشته و بازارساز به عنوان یک سرمایهگذار برای اجرای معاملات وارد شبکه میشود. بازارساز باید قیمتهای خرید و فروش و تعداد سهام قابل داد و ستد را اعلام کند . در روش حراج این امکان وجود دارد که معامله صورت نگیرید ولی در روش بازارسازی معامله حتما انجام میشود ؛ به عبارتی تا زمانی که بازارساز سهم وجود دارد سرمایهگذار میتواند در هر زمان دلخواه معامله را انجام دهد . قیمتها به وسیله تعدادی بازارساز پیشنهاد میشود و به علت رقابت میان بازارسازها فاصله قیمتهای خرید و فروش محدود میشود.
شبکه تسویه و پایاپای
عملیات تسویه و پایاپای در این بازار مانند سایر بازارهای سرمایه ژاپن توسط شرکت تسویه اوراق بهادار ژاپن(JSCC) انجام میشود . قبل از ایجاد این شرکت ، عملیات تسویه و پایاپای توسط هر بازار به تنهایی انجام میشد.
منبع: دنياي اقتصاد